Verkopen op de markt

Rechtstreeks verkopen op een markt kan interessant zijn voor een hoeveproducent. Je hebt rechtstreeks contact met klanten, bepaalt zelf hoe je je producten presenteert en krijgt meteen feedback op je assortiment. Maar een marktkraam wordt pas een goed verkoopkanaal als drie zaken kloppen: je administratie is in orde, de markt past bij je product en de tijd en inspanning wegen op tegen wat het verkoopkanaal je oplevert.

Wie online zoekt naar een leurderskaart of machtiging ambulante activiteiten, botst bovendien nog geregeld op verouderde informatie. In Vlaanderen is de leurderskaart sinds 1 april 2024 afgeschaft. Je hebt dus geen algemene Vlaamse vergunning meer nodig om ambulant te verkopen. Voor een openbare markt heb je wel een correcte KBO-inschrijving, de nodige verzekeringen en eventuele voedselveiligheidsdocumenten nodig én moet je een standplaats krijgen volgens het reglement van de gemeente of marktorganisator.

Dit moet je vooral onthouden:

• De vroegere leurderskaart bestaat in Vlaanderen niet meer.

• Een vaste standplaats geeft zekerheid, een losse plaats is handig om een markt eerst te testen.

• Gemeenten bepalen zelf hoe ze plaatsen toewijzen en welke voorwaarden gelden.

• Verkoop je voeding, dan zijn FAVV-regels en een correcte koudeketen essentieel.

• Kijk niet alleen naar hoeveel je verkoopt, maar ook naar werkuren, transport, productverlies en logistiek.

• Test een markt meerdere keren voordat je er een vast verkoopkanaal van maakt.

Heb je nog een leurderskaart nodig om op de markt te verkopen?

Nee. De leurderskaart of machtiging ambulante activiteiten is in Vlaanderen sinds 1 april 2024 afgeschaft.

Wat wel blijft, is de verplichting om als onderneming correct in de Kruispuntbank van Ondernemingen (KBO) te staan. Je ondernemingsnummer moet actief zijn en je geregistreerde activiteit moet overeenkomen met wat je verkoopt.

Voor een openbare markt bestaat er ook geen algemene marktvergunning waarmee je automatisch op iedere Vlaamse markt mag staan. Je vraagt een concrete standplaats aan bij de stad, gemeente of organisator. De lokale regels bepalen hoe die plaats wordt toegekend.

Welke documenten heb je nodig voor een marktkraam?

De precieze documenten verschillen volgens je activiteit en gemeente, maar voor een professionele producent keren dezelfde basisvoorwaarden terug.

Wie voeding verkoopt, moet bovendien voldoen aan de voorschriften rond voedselveiligheid. Voor professionele ambulante verkoop van voeding gelden onder meer regels rond hygiëne, autocontrole en de vereiste registratie of toelating bij het FAVV.

Ook je prijzen moeten duidelijk en ondubbelzinnig zichtbaar zijn voor de klant.

Heb je een betaalterminal nodig?

Je moet bij verkoop aan consumenten minstens één elektronisch betaalmiddel aanbieden. Dat hoeft niet noodzakelijk een klassieke betaalterminal te zijn. Ook andere elektronische betaaloplossingen kunnen mogelijk zijn.

Voor een marktkraam is vooral betrouwbaarheid belangrijk. Controleer vooraf het mobiele bereik, de batterijduur van je toestel en wat er gebeurt wanneer je verbinding tijdelijk wegvalt.

Zorg ook voor een praktische back-up. Op een druk verkoopmoment wil je geen klanten verliezen omdat betalen niet lukt.

Vaste standplaats of losse plaats: wat kies je?

Een losse standplaats is meestal een goede manier om een markt eerst te testen. Een abonnement wordt interessanter wanneer je merkt dat de markt bij je product en klanten past.

Bij een vaste standplaats of abonnement sta je doorgaans regelmatig op dezelfde plek. Dat maakt het eenvoudiger om een klantenbestand op te bouwen. Bezoekers weten waar ze je kunnen vinden en je aanwezigheid wordt onderdeel van hun vaste marktroutine.

Bij een losse plaats heb je die zekerheid niet. Je krijgt een beschikbare plek voor één marktdag en bent afhankelijk van de procedure die de organisator gebruikt.

Die regels verschillen sterk van gemeente tot gemeente. Sommige steden werken met een voorafgaande digitale inschrijving of loting. Elders moet je je op de marktdag bij de marktverantwoordelijke melden. Voor vaste plaatsen wordt regelmatig met een wacht- of kandidatenregister gewerkt.

Controleer daarom altijd:

• hoe je je kandidaat stelt;

• of er een wachtlijst bestaat;

• wanneer een plaats wordt toegewezen;

• hoeveel ruimte je krijgt;

• of elektriciteit beschikbaar is;

• welke voertuigen of verkoopwagens toegelaten zijn;

• wanneer je mag opbouwen en afbreken;

• welke veiligheidsdocumenten je moet voorleggen.

Kies dus eerst een interessante markt en lees daarna het actuele marktreglement van die gemeente.

Welke uitrusting heb je nodig?

Een stevig kraam of een verkoopwagen is maar een deel van je uitrusting. Alles moet passen bij het product dat je verkoopt.

Voor aardappelen, groenten, fruit, bloemen of verpakte houdbare producten kan een relatief eenvoudig kraam met tafels, beschutting, duidelijke prijsaanduidingen, een betaaloplossing en eventueel een weegschaal volstaan.

Voor zuivel, vlees, bereide gerechten en andere gekoelde voeding wordt de technische kant belangrijker. De koudeketen moet tijdens vervoer en verkoop behouden blijven. Koeltoestellen moeten geschikt zijn voor professioneel gebruik en je moet de temperatuur kunnen controleren.

Denk daarnaast aan:

• stevige gewichten voor tent of luifel;

• transportbakken;

• verlichting;

• verlengkabels;

• verpakkingsmateriaal;

• afvalrecipiënten;

• handhygiëne;

• reservemateriaal;

• duidelijke signalisatie met je bedrijfsnaam en aanbod.

Een mooie presentatie helpt, maar een praktische en veilige werkplek is minstens even belangrijk.

Welke markt past bij jouw product?

Een grote markt met veel bezoekers is niet automatisch de beste markt voor jouw bedrijf. De juiste markt trekt voldoende bezoekers aan die interesse hebben in het soort product dat jij aanbiedt.

Voor verse groenten, fruit en aardappelen kunnen wekelijkse markten interessant zijn omdat klanten deze producten regelmatig opnieuw nodig hebben.

Voor vlees, zuivel of bereide producten spelen andere factoren mee. Denk aan koeling, transport, verpakking en de tijd die nodig is om je kraam veilig op te bouwen.

Producten zoals honing, sap, confituur en andere langer houdbare streekproducten zijn logistiek vaak eenvoudiger en kunnen ook goed passen op streekmarkten, boerenmarkten en evenementen.

Voor uitgesproken seizoensproducten – zoals asperges, aardbeien of kersen – kan een tijdelijke deelname logischer zijn dan een aanwezigheid tijdens het volledige jaar.

Kijk daarnaast naar het bestaande aanbod. Een markt met veel bezoekers maar verschillende rechtstreekse concurrenten is niet noodzakelijk interessanter dan een kleinere markt waar jouw product nog ontbreekt.

Hoe beoordeel je of een marktdag voor jouw bedrijf interessant is?

Een drukke markt voelt snel succesvol aan, maar drukte alleen zegt weinig. Je moet bekijken wat de volledige marktdag van je bedrijf vraagt.

Tel daarom niet alleen de uren waarop je effectief verkoopt. Ook producten klaarzetten, laden, rijden, opbouwen, afbreken, terugrijden en opruimen horen bij een marktdag.

Hou na iedere markt minstens deze gegevens bij:

• hoeveel klanten iets kochten;

• welke producten het meest verkochten;

• welke producten onverkocht terugkeerden;

• hoeveel uren je in totaal bezig was;

• hoeveel kilometers je aflegde;

• hoeveel product verloren ging;

• welke vragen klanten vaak stelden;

• hoeveel klanten terugkomen.

Na verschillende marktdagen krijg je een veel betrouwbaarder beeld dan na één goede of slechte zaterdag.

Vergelijk een markt bovendien met je andere verkoopkanalen. Een markt kan veel tijd vragen, terwijl verkoop via een hoevewinkel, automaat, afhaalpunt of professionele klant op een andere manier georganiseerd kan worden.

De interessantste keuze is niet noodzakelijk het kanaal waar je het meeste verkoopt, maar het kanaal dat het beste past bij je producten, beschikbare tijd en bedrijfsorganisatie.

Waarom zijn terugkerende klanten zo belangrijk?

Een vaste klantenbasis maakt een markt interessanter. Een consument die iedere week groenten, fruit, zuivel of andere producten bij hetzelfde kraam koopt, is waardevoller dan een toevallige bezoeker die maar één keer passeert.

Daarom is een kleinere buurtmarkt soms interessanter dan een grote toeristische markt.

Maak het klanten gemakkelijk om je opnieuw te vinden. Zorg dat je bedrijfsnaam duidelijk zichtbaar is en vertel waar je producten buiten de markt verkrijgbaar zijn. Denk aan je hoevewinkel, automaat, webshop of andere lokale verkooppunten.

Je kunt een marktdag ook gebruiken om nieuwe producten te testen. Een vraag die iedere week terugkomt, kan een aanwijzing zijn voor een product dat nog in je assortiment ontbreekt.

Combineer je marktkraam met andere verkoopkanalen

Voor veel producenten hoeft de markt geen afzonderlijk verkoopmodel te zijn. Ze kan deel uitmaken van een bredere korte-ketenstrategie.

Op Lekker van bij ons Connect zie je bijvoorbeeld producenten die marktverkoop combineren met een hoevewinkel, webshop, automaat of levering aan lokale winkels en horeca.

Dat heeft verschillende voordelen. Je bent minder afhankelijk van één verkoopmoment en klanten die je op de markt ontdekken, kunnen later via een ander kanaal opnieuw bij je kopen.

Een markt kan daarnaast een eerste test zijn voor een nieuwe regio. Merk je dat veel klanten uit dezelfde omgeving interesse tonen, dan kan daar misschien ook een samenwerking met een lokale winkel, horecazaak of afhaalpunt uit ontstaan.

Van marktkraam naar nieuwe samenwerking

Een markt is niet alleen een plaats waar je producten verkoopt. Je komt er ook andere producenten, handelaars en professionele afnemers tegen.

Misschien verkoopt een collega een product dat perfect bij jouw assortiment past. Misschien zoekt een lokale winkel net een producent zoals jij. Of misschien kan gezamenlijk transport ervoor zorgen dat je allebei efficiënter werkt.

Op Lekker van bij ons Connect komen ondernemers uit land- en tuinbouw, korte keten, horeca, retail, verwerking en groothandel samen. Je kunt er aangeven wat je aanbiedt én naar welke producten, afnemers of samenwerkingen je op zoek bent.

Dat kan bijvoorbeeld gaan om:

• een collega-producent om je hoevewinkel aan te vullen;

• een horecazaak die lokaal wil inkopen;

• een winkel die producten uit de streek zoekt;

• samenwerking rond transport;

• verwerking van eigen grondstoffen;

• gezamenlijke verkoop of promotie.

Checklist voor je eerste markt

Controleer voor je eerste marktdag minstens deze punten:

• Is mijn onderneming correct geregistreerd?

• Mag ik mijn producten op deze manier verkopen?

• Heb ik de vereiste FAVV-documenten?

• Zijn mijn verzekeringen in orde?

• Ken ik het marktreglement?

• Weet ik hoe een plaats wordt toegewezen?

• Kan ik mijn producten veilig vervoeren en bewaren?

• Zijn mijn prijzen duidelijk zichtbaar?

• Kan de klant elektronisch betalen?

• Heb ik voldoende tijd voorzien voor opbouw en afbraak?

• Weet ik welke gegevens ik na de markt wil bijhouden?

Een marktkraam kan een waardevol verkoopkanaal zijn, maar je hoeft niet meteen voor een vaste plaats te kiezen. Begin waar mogelijk met een test, meet wat de markt voor jouw bedrijf betekent en bouw pas verder wanneer product, publiek en praktische organisatie goed bij elkaar passen.