Welke vergunningen heb je nodig voor horeca, een terras of alcoholverkoop?
Een restaurant, café of proefruimte openen vraagt meer dan een inschrijving als onderneming. Welke vergunningen je nodig hebt, hangt af van wat je precies doet én van de gemeente waar je zaak gevestigd is.
Dat laatste maakt het verwarrend. Er bestaat geen Vlaams standaardpakket dat overal hetzelfde heet. In Gent werk je bijvoorbeeld met een horeca-attest waarin de drankvergunning kan zitten. Leuven en Mechelen werken met een horecavergunning of uitbatingsvergunning. Antwerpen heeft dan weer eigen procedures voor onder meer de drank- en terrastoelating.
De beste aanpak is daarom: controleer eerst wat je gemeente vraagt en regel daarna de vergunningen die bij jouw concrete activiteiten horen.
Welke vergunningen moet je eerst controleren?
Voor een klassieke horecazaak ziet de volgorde er ongeveer zo uit:
1. Mag horeca op deze locatie?
Controleer vóór je een pand huurt of verbouwt of de bestemming en eventuele omgevingsvergunning horeca toelaten.
2. Regel je lokale horeca- of uitbatingsprocedure.
De naam en voorwaarden verschillen per gemeente.
3. Breng je voedselactiviteiten bij het FAVV in orde.
Een onderneming mag geen activiteiten in de voedselketen uitvoeren zonder de vereiste registratie, toelating of erkenning. Welke vorm nodig is, hangt af van de activiteit.
4. Wil je alcohol schenken?
Controleer dan de gemeentelijke drankvergunning of schenktoelating.
5. Wil je een terras op openbaar domein?
Vraag daarvoor afzonderlijk toestemming aan je gemeente als dat niet samen met je horecadossier gebeurt.
6. Speel je muziek voor klanten?
Controleer welke licentie je via Unisono nodig hebt.
Open dus niet met de gedachte: ik regel eerst mijn drankvergunning en dan ben ik rond. Veel gemeenten beoordelen verschillende aspecten van de uitbating samen.
Heb je overal een uitbatingsvergunning nodig?
Nee. De lokale aanpak verschilt aanzienlijk.
In Leuven moet een nieuwe horecazaak een uitbatingsvergunning aanvragen. De stad vraagt dat minstens zestig dagen vóór de opening te doen en kijkt onder meer naar documenten rond de onderneming, het strafregister, brandveiligheid, hygiëne en – waar van toepassing – de drankvergunning.
Mechelen werkt met een horecavergunning. Ook daar kan de procedure tot zestig kalenderdagen duren en worden verschillende documenten en controles samengebracht.
Gent gebruikt een horeca-attest. Wanneer je alcohol serveert, kan de drankvergunning in dat attest worden opgenomen.
Dat verschil is meer dan terminologie. Je moet weten welke lokale procedure voor jouw adres geldt voordat je je openingsdatum vastlegt.
Wanneer heb je een drankvergunning nodig?
Wie alcohol voor consumptie ter plaatse wil schenken, moet eerst bij zijn gemeente controleren welke drankvergunning of schenktoelating nodig is.
Ga er niet van uit dat Vlaanderen overal dezelfde procedure gebruikt.
Antwerpen vereist vooraf een drankvergunning wanneer je alcoholische dranken in je zaak wilt schenken. De procedure kan vanaf een volledig dossier zestig kalenderdagen duren.
Brugge spreekt van een schenktoelating voor zaken waar alcohol voor gebruik ter plaatse wordt geserveerd. Bij de aanvraag worden verschillende documenten gevraagd, waaronder informatie over de onderneming en het strafregister.
In Gent zit de drankvergunning voor een horecazaak in het horeca-attest.
Leuven kent nog een opvallende uitzondering: een restaurant dat uitsluitend gegiste dranken zoals bier of wijn bij de maaltijd schenkt, heeft volgens de stedelijke procedure geen drankvergunning nodig. Voor andere horeca-uitbatingen die alcohol schenken geldt de vergunning wel.
Controleer dus altijd de regels van je eigen gemeente. Een werkwijze die voor een restaurant in Leuven geldt, mag je niet automatisch toepassen op een zaak in Antwerpen of Gent.
Wat is het verschil tussen bier en wijn en sterke drank?
De alcoholwetgeving maakt een onderscheid, maar dat betekent niet dat je voor iedere categorie overal een volledig aparte aanvraag doet.
Voor de verkoop aan consumenten geldt federaal dat alcohol in principe niet verkocht, geschonken of aangeboden mag worden aan personen jonger dan 18 jaar. Bier en wijn vormen een uitzondering vanaf 16 jaar, zolang ze geen toegevoegde sterke drank bevatten en niet gearomatiseerd zijn met een geestdrank.
Voor vergunningen rond het schenken van alcohol spelen daarnaast de lokale procedures. Gemeenten kunnen daarbij naar gegiste en sterke dranken verwijzen, maar verwerken die vergunning administratief verschillend. Antwerpen vraagt bijvoorbeeld één drankvergunning voor alcohol schenken, terwijl Gent de vergunning integreert in het horeca-attest.
Voor een starter is de praktische vraag daarom niet alleen: serveer ik sterke drank? maar:
Welke alcohol wil ik schenken, op welke manier en welke toelating vraagt mijn gemeente daarvoor?
Wat is een moraliteitsattest?
Met “moraliteitsattest” wordt in de praktijk meestal een controle bedoeld waarmee wordt nagegaan of de betrokken uitbaters aan de wettelijke moraliteitsvoorwaarden voldoen.
Ook dat wordt lokaal anders georganiseerd.
Antwerpen vraagt van actieve bestuurders een uittreksel uit het strafregister van het specifieke type 596.1 voor drankgelegenheden. Het attest mag bij indiening niet ouder zijn dan drie maanden.
Mechelen vraagt bij zijn horecavergunning eveneens een specifiek uittreksel uit het strafregister voor de betrokken zaakvoerders.
Leuven spreekt bij de drankvergunning van een moraliteitsonderzoek door de politie.
Er bestaat dus niet één los document met overal dezelfde naam en procedure. Kijk in de aanvraag van je gemeente welke personen gecontroleerd worden en welk attest je precies moet bezorgen.
Wanneer heb je een terrasvergunning nodig?
Gebruik je openbaar domein voor tafels en stoelen, dan heb je doorgaans een gemeentelijke terrastoelating nodig.
De concrete regels zijn lokaal.
In Mechelen kun je de terrasvergunning afzonderlijk aanvragen of combineren met je horecavergunning.
In Gent start de behandeling van een aanvraag voor een terras op openbaar domein pas wanneer het horeca-attest administratief in orde is.
Brugge heeft een eigen terrasreglement en aanvullende regels voor bepaalde pleinen en straten. Vaste elementen zoals bepaalde bevloeringen, windschermen of zonnetenten kunnen bovendien een omgevingsvergunning vereisen.
Een terras is dus niet simpelweg “een paar tafels voor de deur”.
Controleer vóór je materiaal bestelt:
hoeveel oppervlakte je mag innemen;
welke doorgang voor voetgangers vrij moet blijven;
of windschermen, parasols en terrasverwarming toegestaan zijn;
welke uren gelden;
of muziek buiten toegelaten is;
of vaste constructies bijkomende vergunningen vragen.
Zeker in historische stadscentra kunnen de voorschriften per straat of plein verschillen.
Moet je SABAM en de billijke vergoeding apart regelen?
Voor muziekgebruik in een horecazaak loopt de praktische aanvraag vandaag via Unisono.
Daarmee worden de relevante rechten voor muziekgebruik centraal geregeld. De concrete licentie hangt af van wat je doet: achtergrondmuziek in een restaurant is iets anders dan een dancing, evenement of zaak met regelmatige optredens. Unisono heeft daarom afzonderlijke formules voor onder meer horeca en nightlife.
De vergoeding kan zowel auteursrechten als naburige rechten – de billijke vergoeding – bevatten. Een actueel voorbeeld van Unisono voor een horecazaak van 75 m² vermeldt voor 2026 beide componenten afzonderlijk binnen de licentie.
Ga dus niet alleen na of je Spotify of radio “mag gebruiken”. Zodra muziek voor klanten publiek hoorbaar is, moet je bekijken welke muzieklicentie bij je zaak past.
Wat als je op je hoeve alcohol wilt schenken?
Een producent die op zijn hoeve een glas wijn, bier of andere alcohol wil schenken, komt ook in de horecaregels terecht.
Denk bijvoorbeeld aan een wijnbouwer met degustaties, een brouwerij met taproom of een hoeve die bij een maaltijd alcohol serveert.
De exacte toelating hangt opnieuw af van de gemeente en de manier waarop je de activiteit organiseert. Schenken voor consumptie ter plaatse is iets anders dan gesloten flessen verkopen om mee naar huis te nemen.
Start daarom bij je gemeente met een heel concrete beschrijving:
Wij willen op onze hoeve op vaste momenten bezoekers ontvangen en onze eigen wijn per glas laten proeven.
Dat levert een bruikbaarder antwoord op dan alleen vragen: heb ik een drankvergunning nodig?
Controleer tegelijk of je huidige omgevings- en FAVV-situatie de bijkomende activiteit dekt. Het FAVV vereist dat de daadwerkelijk uitgeoefende activiteiten correct geregistreerd of toegelaten zijn.
En als je flessen bier of wijn verkoopt om mee te nemen?
Sinds 1 november 2025 geldt hiervoor een belangrijke federale formaliteit.
Wie in België handelt in alcoholische dranken waarop de accijnzen al betaald zijn, moet in principe beschikken over de vergunning Handelaar Alcohol en Tabak. Dat geldt onder meer voor detailhandel, groothandel, webshops, ambulante verkoop, take-away en levering aan huis. De vergunning wordt via MyMinfin aangevraagd.
Restaurants, cafés en hotels waar alcohol uitsluitend ter plaatse wordt geconsumeerd, zijn voor dié specifieke federale handelsvergunning vrijgesteld. Biedt dezelfde zaak ook flessen alcohol als takeaway aan, dan komt die handelsactiviteit wel in beeld.
Dat onderscheid is bijzonder relevant voor producenten.
Een wijndomein dat bezoekers een glas laat drinken heeft dus niet noodzakelijk dezelfde administratieve situatie als een hoevewinkel die gesloten flessen wijn verkoopt.
Wat als je zelf bier, wijn of sterke drank maakt?
Zelf alcohol produceren brengt nog een extra laag van accijnsformaliteiten mee.
De regels voor productie zijn niet dezelfde als voor het simpelweg doorverkopen van drank waarop de accijnzen al betaald zijn.
Voor commerciële bierproductie bepaalt de FOD Financiën bijvoorbeeld dat die in een belastingentrepot gebeurt en dat de producent onder meer een vergunning als erkend entrepothouder nodig heeft. Accijnzen worden verschuldigd wanneer het bier in verbruik wordt gesteld.
Ook voor andere alcoholhoudende dranken bestaan afzonderlijke accijnsprocedures. Begin je wijn, cider, distillaten of andere alcohol zelf commercieel te produceren, bespreek dat daarom vooraf met Douane en Accijnzen in plaats van alleen je gemeentelijke drankvergunning te regelen.
Mag je alcohol verkopen op een markt of evenement?
Een vaste hoevewinkel, een marktkraam en een mobiele bar zijn administratief niet hetzelfde.
Voor ambulante handel in alcohol geldt de federale vergunning Handelaar Alcohol en Tabak wanneer je alcohol verkoopt om mee te nemen.
Wil je alcohol schenken voor consumptie ter plaatse vanuit bijvoorbeeld een mobiele bar of tapwagen, dan kunnen lokale regels voor een reizende of occasionele drankgelegenheid gelden. Mechelen heeft daarvoor bijvoorbeeld een aparte drankvergunning voor reizende drankgelegenheden. Ook Antwerpen verwijst voor mobiele bars, catering en marktactiviteiten naar een aparte procedure voor reizende drankslijterij.
Vraag bij een evenement daarom altijd na welke vergunning door de organisator wordt geregeld en welke jij zelf als standhouder moet hebben.
Welke volgorde is het eenvoudigst?
Wie een zaak of nieuwe activiteit wil starten, kan dit praktische schema gebruiken:
Stap 1 — Beschrijf exact je activiteit
Restaurant? Café? Proefruimte? Hoevewinkel? Terras? Take-away van flessen?
↓
Stap 2 — Controleer de locatie bij de gemeente
Mag de activiteit daar plaatsvinden en is een omgevingsvergunning nodig?
↓
Stap 3 — Vraag je lokale horeca- of uitbatingsdocument aan
Horeca-attest, horecavergunning, uitbatingsvergunning of lokale variant.
↓
Stap 4 — Regel voedselveiligheid bij het FAVV
Registreer alleen de activiteiten die je werkelijk uitvoert.
↓
Stap 5 — Regel alcohol volgens gebruik
Ter plaatse schenken → gemeentelijke procedure.
Flessen verkopen/take-away → controleer ook de federale vergunning Handelaar Alcohol en Tabak.
Zelf produceren → bijkomende accijnsformaliteiten.
↓
Stap 6 — Voeg terras en muziek toe
Terrastoelating via je gemeente; muzieklicentie via Unisono.
Die volgorde voorkomt vooral dat je geld uitgeeft aan een terras, bar of inrichting voordat duidelijk is of je activiteit op die plek toegelaten kan worden.
Nieuwe samenwerking? Controleer ook elkaars vergunningen
Vergunningen worden ook relevant wanneer producent en horeca beginnen samen te werken.
Een wijnbouwer kan bijvoorbeeld een restaurant beleveren, maar later ook samen degustaties organiseren. Een brouwer kan flessen leveren en vervolgens een tijdelijk tapmoment op een hoeve opzetten. Een restaurant kan met lokale producenten een evenement organiseren.
Op dat moment veranderen de activiteiten en kan ook veranderen wie waarvoor verantwoordelijk is.
Lekker van bij ons Connect brengt producenten, horeca, retail en andere voedingsprofessionals samen om zulke contacten en samenwerkingen mogelijk te maken. Het platform regelt zelf geen vergunningen of verkooptransacties; de betrokken ondernemingen blijven verantwoordelijk voor hun eigen activiteiten en afspraken.
Vraag daarom bij een nieuwe samenwerking niet alleen wie wat levert, maar ook:
Waar wordt verkocht of geschonken? Wie staat juridisch als uitbater of verkoper tegenover de klant? En zijn de vergunningen van die partij aangepast aan die activiteit?